Błąd
  • XML Parsing Error at 1:119. Error 9: Invalid character

Qvo Vadis Kosowo

W dniach 15-21 lutego 2009, 11 studentw Wyszej Szkoy Europejskiej im. ks. Jzefa Tischnera oraz Uniwersytetu Jagielloskiego wraz z 2 dziennikarzami TVP Krakw, w ramach samodzielnie zainicjowanego projektu ?Kosowo ? wyzwanie wspczesnego wiata?, przebywao w Kosowie, aby obserwowa zmiany spoeczno-polityczne rok po ogoszeniu niepodlegoci oraz 10 lat po interwencji wojsk NATO.alLudzie2

Uczestnicy wyprawy szukali odpowiedzi na pytanie o przyszo Kosowa ? jak jest postrzegana przez Albaczykw, a jak przez Serbw? Czy z przyszoci tej dawnej prowincji, a dzi pastwa uznanego przez 55 innych pastw (w tym wiele krajw europejskich oraz USA) bdzie zwizana nowa tosamo narodowa ? Kosowara? I wreszcie ? czy Kosowo ma faktycznie szans nalee do grona pastw o demokratycznym systemie?

W cigu 5 dni pobytu uczestnicy wyprawy spotkali si z przedstawicielami organizacji pozarzdowych, instytucji midzynarodowych oraz, co byo najwaniejsze, udao si im swobodnie porozmawia ze studentami zarwno z serbskiego Uniwersytetu w Mitrovicy, jak i albaskiego Uniwersytetu w Prisztinie. Dziki nawizaniu wielu cennych kontaktw oraz oficjalnej wsppracy pomidzy Wysz Szko Europejsk a Uniwersytetem w Prisztinie (pierwsza taka wsppraca w Polsce), moliwe bdzie dalsze zaangaowanie w projekt pod ktem kontynuacji bada na kolejnych paszczyznach tematycznych oraz zainicjowanie m.in. wymian studenckich, warsztatw, wsplnych szk letnich, itp.

Wyruszylimy z Krakowa 14 lutego okoo godziny 22. Celem naszej podry bya Prisztina, stolica Republiki Kosowa. Trasa wiodca przez Sowacj, Wgry i Serbi, mimo niesprzyjajcej aury, zostaa pokonana w planowanym czasie i na miejsce, podrujc wynajtym na czas wyprawy busem, dotarlimy okoo godziny 18 dnia nastpnego. Granic pomidzy Serbi a Kosowem (nieuznawan z reszt przez t pierwsz za formaln ?granic?, a jedynie punkt kontrolny) przekraczalimy w Merdare. Mimo wczeniejszych obaw nie byo wikszych trudnoci, poza niespodziewanym obowizkiem pobieranej przez kosowskich celnikw opaty ubezpieczenia od kadego pojazdu, co w naszym wypadku wynioso nas 210 euro (bus 15-osobowy).

Prisztina okazaa si miastem zdecydowanie odbiegajcym od naszych wczeniejszych wyobrae ? czcym Orient z Europ, stare z nowym. Wikszo domw bya stosunkowo nowa, czsto w trakcie budowy, cho oczywicie nie brakowao take starych, czy wrcz zrujnowanych domostw, ktre jednak staj si coraz bardziej rzadkoci. W samym centrum miasta rzuca si w oczy nieukoczona, otoczona drutem kolczastym oraz niezliczonymi mieciami budowa cerkwi prawosawnej, ktr z reszt ju trzykrotnie ?nieznani sprawcy? prbowali wysadzi. Budowa cerkwi ruszya jeszcze za czasw rzdw Slobodana Miloevicia w 1999 roku ? miaa do wyranie przypomina Albaczykom o mniejszoci serbskiej w Kosowie. Poniewa jednak budowla stana na terenie Uniwersytetu w Prisztinie, wadze tego ostatniego zamierzaj zaadoptowa budynek bd na rzecz galerii sztuki do uytku Wydziau Sztuk Piknych Uniwersytetu, bd w ostatecznoci? na rzecz supermarketu.

Poniedziaek rozpoczlimy od spotkania z czonkami organizacji OHU (www.cohu.org) ? Organisation for Democracy, Anticorruption and Dignity. Sama nazwa ?OHU? oznacza ?wznosi si?, ?powstawa?. O dziaalnoci tej wanej w Kosowie organizacji pozarzdowej opowiedzia nam jej dyrektor Avni Zogiani. Powstaa ona jako efekt spotka trjki przyjaci w domu Avniego Zogianiego, za z czasem zostaa zarejestrowana i rozwina swoj dziaalno. Aktywno OHU dotyczy przede wszystkim przeciwdziaania korupcji ? czonkowie organizacji przygotowuj raporty i analizy, wykorzystuj media i forum publiczne do krytyki rzdu, organizuj pokojowe demonstracje, stworzyli publiczne forum ?Korupcja w spoeczestwie obywatelskim? (?Corruption in Civil Society?). Wan inicjatyw jest powstaa w czerwcu 2007 roku koalicja ?Spoeczestwo obywatelskie dla czystego parlamentu? (?Civil Society for a Clean Parliament?). Projekt ten ma na celu stworzenie parlamentu wolnego od korupcji i nielegalnej dziaalnoci poprzez badanie yciorysw kadego z kandydatw.

Podczas naszego spotkania Avni Zogiani okreli niepodlego swojego kraju, jako ?niepodlego kontrolowan?, mwi o podwjnych standardach, funkcjonowaniu organizacji midzynarodowych, koniecznoci pozwolenia ludziom popeniania bdw w czasie dziaania oraz uczenia si na ich podstawie. Zwrci take nasz uwag na problemy ekonomiczne Kosowa oraz niezwykle wysoki poziom ubstwa spoeczestwa.

W poniedziakowy wieczr mielimy okazj spotka si z Polakami pracujcymi dla midzynarodowych misji: Panem Markiem Gsiorem ? patologiem sdowym oraz Panem Robertem Millerem z misji Unii Europejskiej w Kosowie ? EULEX. Rozmawialimy gwnie o stanie wymiaru sprawiedliwoci w Kosowie, ktry wci daje bardzo wiele do yczenia, a jednym z najwaniejszych jego mankamentw s liczne prby pogodzenia trzech rnych kodeksw prawa: starego - komunistycznej Jugosawii, serbskiego oraz nowotworzonego ? kosowskiego. Ogromnym wyzwaniem wci pozostaje take prawo wasnoci ? wiele domw zamieszkiwanych obecnie przez Albaczykw, naley zgodnie z liter prawa do serbskich rodzin, ktre uciekay przed wojn lub pniejszymi przeladowaniami.

Wtorek, 17 lutego, by dniem bardzo wanym dla spoecznoci kosowskiej ze wzgldu na pierwsz rocznic ogoszenia niepodlegoci. Mimo wielu obaw zarwno z naszej strony, jak i zachodnich mediw ? obchody tej rocznicy przebiegy do spokojnie ? zarwno w Prisztinie, jak i nawet w serbskiej Mitrovicy, poza sporadycznymi incydentami, obyo si bez zamieszek.

Byo to niezwyke dowiadczenie, dla nas, modych Polakw, ktrzy nigdy nie widzieli tak radosnych i spontanicznych obchodw dnia niepodlegoci. Graa muzyka, ludzie taczyli i piewali, wielu nioso flagi, mczyni mieli na gowach tradycyjne, albaskie czapki. W wyniku zbiegu okolicznoci udao si nam zobaczy z odlegoci kilku metrw prezydenta Republiki Kosowa Fatmira Sejdiu, ktry wysiad z samochodu i w asycie kilku ochroniarzy ruszy w kierunku tumu i sceny ustawionej na rodku ulicy. Widzielimy take starszego mczyzn, ktry przez megafon opowiada o radoci z uzyskanej niepodlegoci. By wyranie poruszony, wydawa si wrcz paka.

Kolejnego dnia naszego pobytu w Kosowie zdecydowalimy si pojecha do Prizren, miasta lecego na poudnie od stolicy, jednego z najstarszych w kraju. W czasach pocztkw pastwowoci serbskiej to wanie Prizren byo pierwsz stolic Serbw. Obecnie poza dominujc ludnoci albask miasto zamieszkuj liczne grupy: Turkw, Boniakw oraz nieliczni ju Serbowie. 

Prizren okazao si miastem, ktre w duym stopniu oddawao charakter caego Kosowa. Stojc w samym centrum mona zauway znajdujce si w bardzo niewielkiej odlegoci zabytkowe kilkuset-letnie witynie: meczet, cerkiew prawosawna oraz koci rzymsko-katolicki. Meczet by obwieszony rusztowaniami, zamknity dla turystw, mia take widoczne tabliczki informujce o dotacjach Unii Europejskiej na rzecz odbudowy wityni. Par metrw dalej staa rwnie stara, cho duo bardziej podniszczona cerkiew, ktra podobnie jak ta nieukoczona w Prisztinie, bya oddzielona wysokim drutem kolczastym oraz dodatkowo przy samym wejciu sta posterunek si KFOR-u ? jeden wz pancerny oraz dwa zwyke samochody. Z kolei bez jakichkolwiek rusztowa, odgrodze, bd patroli wojskowych, take do niedaleko centrum ? sta koci rzymsko-katolicki, do ktrego z reszt udao nam si wej i przy okazji porozmawia z jego dozorc ? Albaczykiem wyznania katolickiego. 

Prosto z Prizren udalimy si na spotkanie z International Crisis Group w Prisztinie. ICG to midzynarodowa organizacja pozarzdowa majca zapobiega powstawaniu konfliktw, ktra ma w Kosowie oddzia tworzony przez 3 osoby, zajmujce si badaniem roli i funkcjonowaniem midzynarodowych instytucji, zwaszcza UNMIK-u, analiz wprowadzania planu Ahtisaariego, decentralizacj i wykorzystaniem ekonomicznego potencjau. Rozwizania proponowane przez ICG maj charakter dugoterminowy. Naim Rashiti, ktry oglnie wprowadzi nas w dziaalno organizacji, odpowiedzia take na nasze liczne pytania. Ponownie usyszelimy o bezkarnoci osb pracujcych dla organizacji midzynarodowych w Kosowie, braku poczucia odpowiedzialnoci na nich cicych, ale zarazem Rashiti podkreli wci obecne wrd zwykych ludzi poczucie potrzeby pomocy ze strony tych instytucji, choby w zwalczaniu wszechobecnej korupcji. Rozmawialimy take o ekonomii, maych przedsibiorstwach, edukacji, zalenociach midzy ludnoci serbsk mieszkajc w Kosowie a Belgradem oraz sposobie, w jaki ICG przygotowuje swoje raporty.

Po zakoczeniu tego spotkania rozdzielilimy si, cz osb udaa si na spotkanie z International Organization for Migration (IOM) , a cz z Ombudsmanem.

IOM jest wiodc midzynarodow organizacj wsppracujc z uchodcami i rzdami pastw. Oddzia IOM w Kosowie zacz dziaa w czerwcu 1999 roku i wspiera midzynarodowe wysiki w tworzeniu trwaego pokoju w tym regionie. Organizacja ta stara si stworzy sprzyjajce warunki dla powracajcych uchodcw poprzez dostarczanie informacji, promocj legalnej migracji, dziaania w dziedzinie transportu, pomocy finansowej i mieszkaniowej. Spotkanie z pracownikami IOM miao charakter formalny, a ich wypowiedzi byy raczej zachowawcze. 

Pierwszym Ombudsmanem w Kosowie by Polak, Marek Antoni Nowicki, ktry peni t funkcj od lipca 2000 roku do grudnia 2005 roku. Obecnie obowizki Ombudsmana sprawuje Hilmi Jashari, jednak robi to tylko tymczasowo, gdy mimo czterech prb nie dokonano oficjalnego wyboru na to stanowisko. Celem The Ombudsperson Institution in Kosovo jest badanie kwestii ewentualnych narusze praw czowieka oraz naduycia wadzy przez instytucje publiczne w Kosowie. Ombudsman moe prowadzi mediacje midzy skarcym i wadzami lokalnymi, wydawa publiczne sprawozdania lub podnosi swoje obawy za porednictwem mediw, jednak nie posiada on uprawnie takich jak sd. Nasze spotkanie z Hilmim Jasharim byo bardzo udane. Przygotowano specjaln sal, kady otrzyma roczny raport na temat dziaalnoci instytucji, Hilmi Jashari wyczerpujco odpowiada na nasze pytania, starajc si do kadego zagadnienia poda przykadow skarg, ktr si zajmowa. Rozmawialimy o problemie kodyfikacji prawa w Kosowie, systemie sdowym, relacjach z administracj midzynarodow, prawach czowieka, w tym prawach dziecka, ktre w pastwie o tak modym spoeczestwie wydaj si by szczeglnie istotne, a take o opiece medycznej. Szczeglnie poruszy nas problem nietykalnoci osb pracujcych dla administracji midzynarodowej i ich praktycznego braku odpowiedzialnoci za bdne decyzje.

W czwartek, 19 lutego, udalimy si na spotkanie z serbskimi studentami w pnocnej Mitrovicy. Jest to due miasto zamieszkane przez wielu Serbw, ktre stao si punktem zapalnym walk albasko ? serbskich w 2004 roku. Miasto rozdziela most nad rzek Ibar, poudniowa cz jest albaska, pnocna serbska. Zarwno ten ju sawny most, jak i miasto s stale monitorowane przez najliczniejsze w Kosowie oddziay KFOR. Tutaj, duo bardziej ni w stolicy, czuje si niedawny konflikt, zagroenie i obawy. Mimo to, nasz grup do szybko opuciy te niepokojce uczucia, gdy zostalimy bardzo yczliwie przyjci przez niewielk grup studentw. Najpierw byo oficjalne spotkanie na uczelni, potem obiad  na uczelnianej stowce, a wreszcie kawa i lune rozmowy. Kady element niezwykle wany, bo pozwalajcy nam lepiej pozna tych modych Serbw. Podczas dyskusji poruszalimy sprawy zwizane z funkcjonowaniem uczelni, aktywnoci studentw, ale take delikatne kwestie polityczne. Chocia podkrelali oni, e w ich przekonaniu Kosowo nie jest pastwem, nie jest niepodlege i stanowi ze wzgldu na historyczne znaczenie ?dusz? Serbii, nie byo w ich sowach zacitoci, nienawici.

Pitek, 19 lutego, upyn nam pod znakiem licznych spotka: z przedstawicielami EULEX, OSCE, ECLO oraz albaskimi studentami studiujcymi na Uniwersytecie w Prisztinie. EULEX, czyli European Union Rule of Law Mission jest najwiksz misj realizowan w ramach Europejskiej Polityki Bezpieczestwa i Obrony. Czonkowie tej misji nie uczestnicz w dyskusjach politycznych, tylko skupi si na kwestiach zwizanych z obszarem przestrzegania prawa, zwaszcza policji, wymiaru sprawiedliwoci i obszarw celnych. Ich dziaania maj charakter techniczny, rola pracownikw EULEX-u polega na monitorowaniu, udzielaniu wsparcia i doradzaniu. Podczas naszego spotkania rzecznik prasowy, Nicolas Hawton przedstawi nam w formie prezentacji oglny charakter i cele dziaania misji EULEX, a nastpnie toczya si bardzo ciekawa dyskusja midzy nami, nim oraz Alessandro Rotta?em, doradc politycznym.

Po spotkaniu w siedzibie EULEX rozdzielilimy si i cz z nas udaa si na rozmow z dwiema rzeczniczkami prasowymi z The Organization for Security and Co-operation in Europe (OSCE) ? Mirjan Ugrennovi oraz Mevlyde Salihu, a cz z przedstawicielami ECLO. Rzeczniczki prasowe OSCE przygotoway prezentacj multimedialn na temat misji OSCE w Kosowie, zwracaj szczegln uwag na trzy priorytety ich dziaa: prawa czowieka, dobre zarzdzanie, rzdy prawa. Obie panie odpowiaday na nasze pytania oglnikowo, nie podajc adnych konkretnych danych, czy przykadw. 

W ramach spotkania z reprezentantami European Commission Liason Office, rozmawialimy z Przedstawicielem ds. Integracji Europejskiej (Head of Economic, Political and EU Integration Section),  Khaldounem Sino. Prawie godzinn rozmow powicilimy na analiz szans Kosowa na przystpienie do Unii Europejskiej oraz zwizanych z tym licznych trudnoci. Khaldoun Sino odpowiada na nasze pytania chtnie, aczkolwiek aowalimy, e niektre z odpowiedzi byy nieco zbyt oglne (np. pytanie o ewentualny termin wczenia Kosowa do UE pozostao wielk niewiadom).

Po poudniu mielimy zaplanowane spotkanie ze albaskimi studentami Uniwersytetu w Prisztinie. Osob aranujc oraz prowadzc spotkanie ze strony Uniwersytetu by dr Afrim Hotti, ktry by take odpowiedzialny za pniejsze podpisanie umowy o wsppracy pomidzy WSE a Uniwersytetem w Prisztinie.

Jak si okazao, albascy studenci duo bardziej dopisali swoj obecnoci, ni studenci serbscy w Mitrovicy, wypeniajc niemal poow auli. Dr Hotti rozpocz spotkanie swoim krtkim wykadem dotyczcym biecych problemw, wyzwa Kosowa, krtkiej historii uczelni oraz najbliszych planw zwizanych z jej rozwojem. W jego sowach uderzyo nas podkrelanie faktu, e Uniwersytet w Prisztinie jest jedynym publicznym uniwersytetem w Kosowie oraz zupene  pominicie kwestii istnienia serbskiego ?odamu? Uniwersytetu w Prisztinie mieszczcego si w Mitrovicy.

Dr Hotti twierdzi, e niemal nikt z obecnych studentw nie posugiwa si biegle jzykiem angielskim, zatem stosowa tumaczenie niemal symultaniczne dla naszych pyta, jak i odpowiedzi. Jednake cz z nas odczua, e przekad ten mg by nie do koca wiarygodny. Oglnie odnielimy wraenie, e modzi Albaczycy mwi jedynie to, czego si od nich oczekuje, a nie to co myl naprawd.

Nastpnego dnia, w sobot 21 lutego ruszylimy w drog powrotn do Polski.

W dalszej perspektywie projektu, uczestnicy zamierzaj dokona podsumowania wyjazdu, jak i dotychczas zdobytej wiedzy poprzez przygotowanie pod okiem dra Macieja Czerwiskiego oraz dra Tadeusza Czekalskiego, raportu powiconemu konkretnym dziedzinom ycia obywatelskiego w Kosowie, takim jak: demokratyzacja, tosamo, ruch obywatelski i trzeci sektor, dziaalno midzynarodowych organizacji, etc. Raportowi bdzie towarzyszy wystawa zdj w korytarzu gwnego budynku WSE oraz konferencja midzynarodowa w maju 2009 z udziaem osb, z ktrymi uczestnicy spotkali si w Kosowie.

Raport do cignicia (PDF)

Autorzy: Magdalena Trzebuniak, Rafa Malarski

Autor zdjcia: M. Kubicki

Share this post

You are here: Baza publikacji Qvo Vadis Kosowo